Aby dziecko mogło zostać adoptowane, oboje rodzice oraz dziecko muszą wyrazić na to zgodę. W pewnych wyjątkowych przypadkach zgoda jednego z rodziców może zostać zastąpiona przez orzeczenie sądu rodzinnego.

Zastąpienie zgody jednego z rodziców jest możliwe, jeżeli rodzic ten wykazuje obojętność wobec dziecka lub przez dłuższy czas rażąco narusza swoje obowiązki wobec niego.

W wyżej wymienionych przypadkach zgoda może zostać zastąpiona tylko wtedy, gdy brak adopcji wiązałby się dla danego dziecka ze szczególnie poważnymi (nieproporcjonalnymi) niedogodnościami.

Zastąpienie zgody jednego z rodziców jest ponadto możliwe, jeżeli rodzic ten w sposób szczególnie poważny naruszył swoje obowiązki rodzicielskie i z tego powodu należy założyć, że dziecko nigdy nie będzie mieszkało w gospodarstwie domowym tego rodzica.

Zastąpienie zgody jest również możliwe, gdy jeden z rodziców cierpi na szczególnie ciężką chorobę psychiczną lub szczególnie poważne upośledzenie umysłowe lub psychiczne i z tego powodu nie jest w stanie trwale opiekować się dzieckiem i je wychowywać, a w takim przypadku rozwój dziecka byłby poważnie zagrożony, gdyby nie doszło do adopcji.

Warunkiem zastąpienia zgody jest zatem w każdym przypadku to, że brak możliwości adopcji wiąże się z istotnymi negatywnymi skutkami dla danego dziecka. Niewielkie niedogodności, jakie mogą wyniknąć dla dziecka w przypadku braku adopcji, nie uzasadniają zastąpienia zgody na adopcję.

Jeżeli zgoda ma zostać zastąpiona, ponieważ jedno z rodziców wykazuje obojętność wobec swojego dziecka, urząd ds. młodzieży jest zobowiązany do poinformowania tego rodzica (pouczenia go), że możliwe jest zastąpienie jego zgody. Musi on zwrócić uwagę tego rodzica, że sąd rodzinny może zastąpić zgodę dopiero po upływie trzech miesięcy od udzielenia pouczenia.

Pouczenie to nie jest konieczne, jeżeli miejsce pobytu rodzica nie jest znane i nie można go ustalić w ciągu trzech miesięcy pomimo odpowiednich starań ze strony urzędu ds. młodzieży.

Jeśli zgoda ma zostać zastąpiona z powodu obojętności jednego z rodziców wobec dziecka, urząd ds. młodzieży powinien poinformować (doradzić) temu rodzicowi, jakie formy pomocy mogą zostać zaoferowane, gdyby sam podjął się wychowania dziecka w swojej rodzinie.

Doradztwo to nie ma miejsca, jeżeli dziecko przebywa już od dłuższego czasu w rodzinie, która zamierza je adoptować, a przyjęcie go do gospodarstwa domowego tego rodzica mogłoby spowodować poważne szkody dla dziecka.

Zastąpienie zgody ojca jest możliwe, jeżeli matka sprawuje wyłączną opiekę rodzicielską nad dzieckiem.

W wyżej wymienionych przypadkach zgoda może zostać zastąpiona tylko wtedy, gdy nieprzeprowadzenie adopcji wiązałoby się dla danego dziecka ze szczególnie poważnymi (nieproporcjonalnymi) niedogodnościami.

W przypadkach, w których matka sprawuje wyłączną władzę rodzicielską, urząd ds. młodzieży musi poinformować ojca o przysługujących mu możliwościach prawnych. Chodzi tu na przykład o wskazanie ojcu możliwości złożenia wniosku o przyznanie mu wyłącznej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.