Małżonkowie mogą samodzielnie decydować o sposobie posługiwania się nazwiskiem.

O ile małżonkowie podlegają niemieckim przepisom dotyczącym statusu osobowego, można rozważyć następujące opcje wyboru nazwiska:

• Wybór nazwiska małżeńskiego (również po zawarciu małżeństwa)
• Przyjęcie nazwiska dodatkowego (jako przedrostek lub dodatek)
• Powrót do nazwiska rodowego

Odpowiednie oświadczenie należy złożyć w urzędzie stanu cywilnego. Oświadczenie ma charakter osobisty.

Ponadto osoba składająca oświadczenie musi posiadać zdolność do czynności prawnych; w przypadku osób o ograniczonej zdolności do czynności prawnych obowiązują przepisy § 106 BGB, a w przypadku osób objętych opieką – §§ 119 i nast. BGB.

Oświadczenia składane po zawarciu małżeństwa zawsze wymagają poświadczenia urzędowego.

W Niemczech uprawnieni do poświadczania są notariusze oraz każdy urzędnik stanu cywilnego powołany w Niemczech. W przypadku oświadczeń składanych za granicą należy uwzględnić uprawnienia niemieckich urzędników konsularnych do poświadczania i uwierzytelniania.

Oświadczenia dotyczące nazwiska są oświadczeniami woli wymagającymi urzędowego przyjęcia i stają się skuteczne dopiero po ich doręczeniu do właściwego niemieckiego urzędu stanu cywilnego.

Jeżeli dla danego małżeństwa nie istnieje niemiecki wpis o zawarciu małżeństwa, za przyjęcie oświadczenia o nazwisku w małżeństwie właściwy jest urząd stanu cywilnego, w którego okręgu jeden z oświadczających ma lub ostatnio miał miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu. Jeżeli istnieje taki związek z terytorium Niemiec, kompetencja ta ma zastosowanie, gdy małżeństwo zostało zawarte za granicą i nie zostało jeszcze wpisane do niemieckiego rejestru małżeństw. Jeżeli nie istnieje taki związek z terytorium Niemiec w postaci miejsca zamieszkania lub zwykłego miejsca pobytu w kraju, właściwy jest Urząd Stanu Cywilnego I w Berlinie.

W Niemczech uprawnieni do poświadczania oświadczeń są notariusze oraz urzędnicy stanu cywilnego powołani w Niemczech. W przypadku oświadczeń składanych za granicą należy uwzględnić uprawnienia niemieckich urzędników konsularnych w zakresie poświadczania i sporządzania aktów notarialnych.